Dozór elektroniczny (SDE) – warunki, wniosek i zasady odbywania kary

Dozór elektroniczny (SDE) pozwala na wykonywanie kary pozbawienia wolności poza zakładem karnym, przy jednoczesnej kontroli zachowania skazanego za pomocą urządzeń elektronicznych.

Dla osoby skazanej może to oznaczać możliwość odbywania kary w miejscu zamieszkania zamiast w zakładzie karnym, przy zachowaniu możliwości pracy, opieki nad rodziną i wykonywania innych obowiązków – oczywiście w granicach harmonogramu ustalonego przez sąd.

Nie oznacza to jednak, że każda osoba skazana na karę pozbawienia wolności może automatycznie otrzymać zgodę na odbywanie kary w systemie dozoru elektronicznego. Nie mogą się o nią starać osoby skazane w warunkach recydywy z art. 64 § 2 k.k. oraz 64a k.k.

Czym jest dozór elektroniczny?

Dozór elektroniczny jest systemem kontroli zachowania skazanego przy wykorzystaniu środków technicznych. Kontrolowane jest przede wszystkim to, czy skazany przebywa w określonym miejscu w wyznaczonych dniach i godzinach.

W praktyce osoba odbywająca karę w systemie dozoru elektronicznego ma założony nadajnik, a w miejscu wykonywania dozoru instalowane jest odpowiednie urządzenie monitorujące. SDE nie oznacza więc „darowania kary”. Kara pozbawienia wolności nadal jest wykonywana, ale w inny sposób – poza zakładem karnym, pod kontrolą elektroniczną.

Kto może dostać dozór elektroniczny?

O możliwości odbywania kary w systemie dozoru elektronicznego decyduje przede wszystkim spełnienie warunków określonych w Kodeksie karnym wykonawczym.

Zgodnie z art. 43la § 1 k.k.w. sąd penitencjarny może udzielić skazanemu zezwolenia na odbycie kary pozbawienia wolności w SDE, jeżeli spełnione są łącznie ustawowe warunki.

Kara nieprzekraczająca 1 roku i 6 miesięcy

Co do zasady SDE może dotyczyć osoby, wobec której orzeczono karę pozbawienia wolności nieprzekraczającą 1 roku i 6 miesięcy.

Ustawa przewiduje również drugi wariant – w przypadku kary niższej niż 3 lata, jeżeli do odbycia w zakładzie karnym pozostało nie więcej niż 6 miesięcy.

Sam wymiar kary nie wystarcza.

Znaczenie mają również:

• osiągnięcie celów kary w systemie dozoru elektronicznego,
• posiadanie określonego miejsca stałego pobytu,
• zgoda pełnoletnich osób wspólnie zamieszkujących ze skazanym,
• istnienie odpowiednich warunków technicznych,
• okoliczności związane z osobą skazanego i charakterem wykonywania kary.

Sąd ocenia zatem konkretną sytuację skazanego, a nie tylko samą wysokość kary.

Czy można dostać dozór elektroniczny, zanim trafi się do więzienia?

Tak.

Przepisy przewidują możliwość udzielenia zezwolenia skazanemu, który nie rozpoczął jeszcze wykonywania kary w zakładzie karnym.

W takim przypadku sąd bierze pod uwagę m.in. względy bezpieczeństwa, stopień demoralizacji oraz inne szczególne okoliczności przemawiające za potrzebą albo brakiem potrzeby osadzenia w zakładzie karnym.

Oznacza to, że osoba, która otrzymała prawomocny wyrok pozbawienia wolności, nie musi zawsze czekać do momentu osadzenia, aby rozważyć złożenie wniosku o SDE.

Obowiązkowo musi się wtedy stawić na posiedzeniu w  budynku sądu – przy nieobecności sąd nie uwzględni wniosku.

Czy można dostać SDE po rozpoczęciu odbywania kary?

Tak.

Jeżeli skazany rozpoczął już odbywanie kary w zakładzie karnym, sąd może udzielić zezwolenia na odbywanie w systemie dozoru elektronicznego pozostałej części kary.

W takiej sytuacji znaczenie ma również dotychczasowa postawa i zachowanie skazanego w trakcie odbywania kary.

Dlatego SDE może być rozważane zarówno przed osadzeniem, jak i po rozpoczęciu wykonywania kary.

Czy potrzebna jest zgoda rodziny na dozór elektroniczny?

Co do zasady znaczenie ma zgoda pełnoletnich osób zamieszkujących wspólnie ze skazanym.

Zgoda dotyczy nie tylko samego odbywania kary w domu, ale również umożliwienia podmiotowi dozorującemu wykonywania czynności kontrolnych.

Brak zgody nie zawsze jednak przekreśla możliwość zastosowania SDE.

Sąd może udzielić zezwolenia mimo braku zgody, jeżeli wykonanie kary w systemie dozoru elektronicznego w sposób oczywisty nie wiąże się z nadmiernymi trudnościami dla osoby, która zgody nie wyraziła, a naruszenie jej prywatności będzie jedynie nieznaczne.

Jak złożyć wniosek o dozór elektroniczny?

Wniosek o udzielenie zezwolenia na odbywanie kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego składa się na piśmie.

Z wnioskiem może wystąpić:

• skazany,
• obrońca skazanego,
• prokurator,
• sądowy kurator zawodowy,
• dyrektor zakładu karnego.

Wniosek powinien zawierać uzasadnienie odnoszące się do ustawowych przesłanek zastosowania SDE.

Istotne jest przedstawienie okoliczności przemawiających za tym, że właśnie w tej konkretnej sprawie wykonywanie kary poza zakładem karnym będzie wystarczające dla osiągnięcia celów kary.

Gdzie składa się wniosek o SDE?

W sprawach dotyczących zezwolenia na odbycie kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego orzeka sąd penitencjarny, w którego okręgu skazany przebywa.

Jeżeli skazany przebywa już w zakładzie karnym, posiedzenie sądu penitencjarnego odbywa się w zakładzie, w którym skazany przebywa.

Ile trwa rozpoznanie wniosku o dozór elektroniczny?

Kodeks karny wykonawczy przewiduje, że sąd penitencjarny wydaje postanowienie w terminie 30 dni od dnia wpływu wniosku.

Sam czas rozpoznania sprawy nie oznacza jednak, że po upływie 30 dni zgoda na SDE zostaje automatycznie udzielona.

Sąd musi przede wszystkim ustalić, czy zostały spełnione ustawowe warunki.

Czy SDE pozwala normalnie pracować?

Jedną z istotnych zalet dozoru elektronicznego jest możliwość kontynuowania aktywności zawodowej, ale nie oznacza to pełnej swobody poruszania się.

Sąd określa miejsce i czas wykonywania nałożonych obowiązków, a harmonogram może uwzględniać m.in. wykonywanie pracy.

Skazany ma obowiązek pozostawać w określonym miejscu w wyznaczonych godzinach, a możliwość opuszczania miejsca stałego pobytu jest określana w ramach harmonogramu ustalonego przez sąd albo komisję penitencjarną.

Dlatego przed złożeniem wniosku warto dokładnie przeanalizować, jak wygląda praca, dojazdy, obowiązki rodzinne oraz inne regularne aktywności skazanego.

Jak wygląda odbywanie kary w SDE?

Skazany musi przestrzegać określonych obowiązków.

Należy m.in.:

• nieprzerwanie nosić nadajnik,
• dbać o urządzenia techniczne,
• zapewniać ich zasilanie,
• udostępniać urządzenia do kontroli, naprawy lub wymiany,
• udzielać wymaganych wyjaśnień,
• stawiać się na wezwania sędziego i kuratora,
• przestrzegać ustalonego harmonogramu.

W przypadku dozoru stacjonarnego szczególnie istotne jest przestrzeganie godzin, w których skazany ma obowiązek pozostawać w określonym miejscu.

Co grozi za naruszenie zasad SDE?

Naruszenie obowiązków związanych z wykonywaniem dozoru może prowadzić do uchylenia zezwolenia i powrotu do wykonywania kary w zakładzie karnym.

Dlatego przed rozpoczęciem SDE warto dokładnie zapoznać się z harmonogramem i obowiązkami wynikającymi z postanowienia sądu.

Czy warto skorzystać z pomocy adwokata przy SDE?

Wniosek o dozór elektroniczny można złożyć samodzielnie.

W praktyce szczególnego znaczenia nabiera jednak sposób przedstawienia sytuacji skazanego i wykazania, że spełnione są ustawowe przesłanki zastosowania SDE.

Pomoc adwokata może być szczególnie przydatna, gdy:

• skazany ma kilka kar do wykonania,
• kara jest już wykonywana w zakładzie karnym,
• wcześniej odmówiono SDE,
• sytuacja rodzinna skazanego jest szczególnie skomplikowana,
• skazany wykonuje pracę lub prowadzi działalność gospodarczą,
• istnieją okoliczności wymagające szczegółowego przedstawienia sądowi.

W takiej sytuacji warto przygotować wniosek nie tylko formalnie, ale przede wszystkim pod kątem przesłanek, które sąd będzie oceniał.