Oszustwo internetowe – BLIK, phishing, kryptowaluty
Oszustwa internetowe przybierają dziś wiele różnych form. Przestępcy podszywają się pod znajomych, pracowników banków, firmy kurierskie, portale sprzedażowe, doradców inwestycyjnych. Wyłudzają kody BLIK, dane do bankowości internetowej, dane kart płatniczych albo nakłaniają do wpłacania pieniędzy na fałszywe platformy inwestycyjne. Nie po to, żeby Cię okraść – w trakcie rozmowy zyskują Twoje zaufanie, przekonując Cię o konieczności transferu środków. Pomagają to nawet zrobić krok po kroku. Problem w tym, że to na ogół ostatnie chwile, zanim Twoje pieniądze wyparują z konta.
Szczególnie poważne konsekwencje mogą mieć oszustwa związane z kryptowalutami i tzw. fałszywymi inwestycjami, w których pokrzywdzony może stracić dziesiątki lub setki tysięcy złotych.
Jeżeli padłeś ofiarą oszustwa internetowego, ważne jest nie tylko szybkie zabezpieczenie środków i danych, ale również właściwe udokumentowanie zdarzenia oraz rozważenie złożenia zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa.
Czym jest oszustwo internetowe?
„Oszustwo internetowe” nie jest odrębnym typem przestępstwa. W zależności od sposobu działania sprawcy jego zachowanie może wypełniać znamiona także innych przestępstw, lecz to oszustwo stanowi punkt wyjścia dla organu ścigania.
Zgodnie z kodeksem karnym, oszustwo polega na działaniu w celu osiągnięcia korzyści majątkowej i doprowadzeniu innej osoby do niekorzystnego rozporządzenia mieniem poprzez wprowadzenie jej w błąd, wyzyskanie błędu albo niezdolności do należytego pojmowania przedsiębranego działania.
Za oszustwo z art. 286 § 1 k.k. grozi kara pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat.
W praktyce internet może być jedynie narzędziem wykorzystanym do popełnienia oszustwa.
Oszustwo na BLIK – jak działa?
Jednym z najbardziej znanych schematów jest oszustwo „na BLIK”.
Sprawca może przykładowo przejąć konto w mediach społecznościowych i następnie wysłać do znajomych właściciela wiadomość z prośbą o pilną pomoc finansową.
Może również podszyć się pod znajomego, członka rodziny albo inną osobę.
Ofiara otrzymuje prośbę o wygenerowanie kodu BLIK i jego przekazanie. Następnie sprawca wykorzystuje kod do wypłaty pieniędzy lub dokonania płatności.
Policja opisuje tego rodzaju schematy jako „typowe” oszustwa, w których sprawcy wykorzystują przejęte konta i podszywają się pod ich właścicieli.
Co zrobić po oszustwie BLIK?
Jeżeli doszło do oszustwa:
- jak najszybciej skontaktuj się z bankiem,
- zabezpiecz dostęp do bankowości,
- zachowaj potwierdzenia transakcji,
- nie usuwaj wiadomości i korespondencji ze sprawcą,
- wykonaj zrzuty ekranu rozmów, profili i ogłoszeń,
- zabezpiecz numery telefonów, adresy e-mail oraz linki wykorzystane przez sprawcę,
- rozważ niezwłoczne zawiadomienie Policji lub prokuratury.
Warto działać szybko. Materiały elektroniczne mogą mieć istotne znaczenie dla ustalenia sposobu działania sprawcy i osób uczestniczących w procederze.
Phishing – czym jest?
Phishing polega na podszywaniu się przez sprawcę pod inną osobę, firmę lub instytucję w celu nakłonienia pokrzywdzonego do przekazania danych albo wykonania określonej czynności.
Może to być wiadomość SMS, e-mail, komunikat w mediach społecznościowych albo fałszywa strona internetowa.
Przykładowo pokrzywdzony może otrzymać wiadomość dotyczącą rzekomej:
- niedopłaty za przesyłkę,
- blokady konta,
- konieczności potwierdzenia danych,
- płatności,
- aktualizacji danych bankowych,
- problemu z kontem w serwisie internetowym.
Po kliknięciu w link użytkownik może zostać przekierowany na stronę przypominającą prawdziwy serwis.
CERT Polska wskazuje, że phishing jest jednym z najczęściej obserwowanych zagrożeń i służy m.in. do wyłudzania danych dostępowych.
Oszustwo na kryptowaluty i fałszywe inwestycje
Szczególnie niebezpieczne są oszustwa inwestycyjne.
Schemat może wyglądać następująco:
- potencjalna ofiara trafia na reklamę inwestycji,
- reklama obiecuje ponadprzeciętne zyski,
- osoba kontaktuje się z „doradcą”,
- zostaje zachęcona do wpłacenia pierwszej kwoty,
- otrzymuje dostęp do platformy pokazującej rzekome zyski,
- jest nakłaniana do kolejnych wpłat,
- przy próbie wypłaty środków pojawiają się kolejne „opłaty”, „podatki” lub „prowizje”,
- ostatecznie okazuje się, że odzyskanie pieniędzy jest niemożliwe.
CERT Polska wskazuje, że fałszywe platformy inwestycyjne wykorzystują m.in. reklamy i materiały podszywające się pod znane osoby lub media, a celem jest wyłudzenie środków.
Czy można odzyskać pieniądze z oszustwa kryptowalutowego?
Odpowiedź zależy od konkretnej sytuacji.
Znaczenie może mieć m.in.:
- sposób dokonania transakcji,
- czas, który upłynął od zdarzenia,
- sposób przekazania pieniędzy,
- informacje dotyczące rachunku lub portfela, na który trafiły środki,
- dane sprawcy,
- zabezpieczenie środków przez organy ścigania,
- wysokość poniesionej szkody,
- dokumentacja dotycząca całego kontaktu ze sprawcą.
Nie należy zakładać, że skoro pieniądze zostały przekazane przez Internet, ich odzyskanie jest z góry niemożliwe.
Jednocześnie nie należy również zakładać, że samo zawiadomienie Policji automatycznie doprowadzi do odzyskania pieniędzy.
Dlatego istotne jest możliwie dokładne udokumentowanie całego przebiegu zdarzenia.
Jak zgłosić oszustwo internetowe?
Oszustwo internetowe można zgłosić organom ścigania.
Przygotowując zawiadomienie, warto zgromadzić wszystkie informacje dotyczące zdarzenia.
Szczególnie przydatne mogą być:
- potwierdzenia przelewów,
- potwierdzenia płatności BLIK,
- historia rachunku,
- wiadomości SMS,
- wiadomości e-mail,
- rozmowy prowadzone przez komunikatory,
- numery telefonów,
- adresy e-mail,
- adresy stron internetowych,
- dane rachunków bankowych,
- dane portfeli kryptowalutowych,
- screeny reklam,
- screeny profili społecznościowych,
- informacje dotyczące osób, które kontaktowały się z pokrzywdzonym.
Nie należy usuwać korespondencji ze sprawcą nawet wtedy, gdy wydaje się ona pozornie nieistotna.
Czy warto skorzystać z pomocy adwokata przy oszustwie internetowym?
W przypadku niewielkiej szkody nie zawsze konieczne jest korzystanie z pomocy profesjonalnego pełnomocnika.
Sytuacja wygląda inaczej, gdy:
- szkoda jest znaczna,
- oszustwo dotyczy kryptowalut lub inwestycji,
- sprawca pozostaje nieustalony,
- pokrzywdzony przekazał dane do bankowości internetowej,
- doszło do przejęcia kont,
- sprawa ma charakter wielowątkowy,
- pokrzywdzonych jest więcej,
- postępowanie zostało już wszczęte,
- organy ścigania odmówiły wszczęcia postępowania lub umorzyły sprawę,
- pokrzywdzony chce aktywnie uczestniczyć w postępowaniu karnym.
Adwokat może pomóc ocenić sytuację prawną, uporządkować materiał dowodowy, przygotować zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa, a w odpowiednim przypadku reprezentować pokrzywdzonego w postępowaniu karnym.
Czy sprawca ponosi odpowiedzialność karną?
Tak, jeżeli jego zachowanie wypełnia znamiona konkretnego przestępstwa.
Najczęściej analizowanym przepisem w tego rodzaju sprawach jest art. 286 § 1 k.k. Nie każde zdarzenie określane potocznie jako „oszustwo internetowe” będzie jednak automatycznie kwalifikowane w ten sam sposób.
W zależności od sposobu działania sprawcy znaczenie mogą mieć również inne przepisy Kodeksu karnego, w tym dotyczące przestępstw przeciwko ochronie informacji.
Przykładowo art. 287 § 1 k.k. dotyczy bezprawnego wpływania na automatyczne przetwarzanie, gromadzenie lub przekazywanie danych informatycznych albo zmiany, usunięcia lub wprowadzenia nowego zapisu danych informatycznych.
Ostateczna kwalifikacja prawna zawsze zależy od konkretnych ustaleń faktycznych.
Co jeśli zostałem oszukany przez internet?
Jeżeli padłeś ofiarą oszustwa internetowego, nie czekaj z podjęciem działań.
W pierwszej kolejności:
1. Zabezpiecz pieniądze i dostęp do kont.
Skontaktuj się z bankiem i podejmij działania mające na celu ograniczenie dalszych strat.
2. Zabezpiecz dowody.
Nie usuwaj wiadomości, e-maili, ogłoszeń, profili ani historii rozmów.
3. Zapisz najważniejsze informacje.
Zanotuj daty, godziny, numery telefonów, adresy e-mail, rachunki bankowe, linki i kwoty.
4. Zabezpiecz potwierdzenia transakcji.
Mogą mieć znaczenie dla ustalenia przebiegu zdarzenia.
5. Rozważ zawiadomienie organów ścigania.
Im dokładniejszy materiał zostanie przedstawiony, tym łatwiej odtworzyć przebieg zdarzenia.
6. Przy większej szkodzie rozważ konsultację z adwokatem.
Szczególnie wtedy, gdy sprawa dotyczy dużej kwoty, kryptowalut, fałszywej platformy inwestycyjnej albo przejęcia kont.
Sprawa została umorzona?
Mam tu trochę nadziei dla osób, które co prawda złożyły zawiadomienie, lecz ich postępowanie zostało umorzone, albo utknęło w martwym punkcie. Niekiedy umorzenie nie zamyka bezpowrotnie drogi do dochodzenia sprawiedliwości i próby odzyskania środków.
Niekiedy informacje przychodzą do pokrzywdzonego dopiero po umorzeniu.
Niekiedy dopiero zewnętrzna analiza pozwala rzucić na sprawę nowe światło i podnieść wcześniej niezauważone okoliczności.
Jeżeli padłeś ofiarą oszustwa internetowego, BLIK, phishingu lub fałszywej inwestycji, warto możliwie szybko przeanalizować sytuację i zgromadzony materiał.
Kancelaria Adwokacka Natalia Pietruszka świadczy pomoc prawną w sprawach karnych, w tym dotyczących oszustw i przestępstw popełnianych z wykorzystaniem Internetu.
W ramach konsultacji możliwe jest omówienie okoliczności sprawy, zgromadzonych dowodów oraz dalszych możliwych działań.
Jeżeli potrzebujesz pomocy prawnej, możesz umówić konsultację za pośrednictwem strony internetowej Kancelarii.
